Vì sao mực nước sông Đà, sông Hồng thấp kỷ lục?

SKĐS - Mực nước trên hệ thống sông Hồng thời gian qua biến đổi chậm, phụ thuộc lớn vào điều tiết của các hồ thủy điện thượng nguồn khiến mực nước nhiều thời điểm xuống thấp, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng cấp nước và sản xuất.

Mực nước sông Đà, sông Hồng xuống thấp kỷ lục

Từ những ngày đầu tháng 3, tại khu vực hạ lưu Thủy điện Hòa Bình, tỉnh Phú Thọ cho thấy mực nước sông Đà giảm rõ rệt so với cùng thời điểm năm 2025. Nước rút sâu khiến nhiều bãi sỏi ven bờ lộ rõ. Đáng chú ý, một số mố trụ cầu Hòa Bình - vốn nằm dưới mặt nước, nay hiện ra rõ rệt. Theo người dân địa phương, hiện tượng này xuất hiện khi Thủy điện Hòa Bình không xả nước. Dòng sông rút nhanh làm lộ các bãi đá, cồn cát giữa lòng sông.

Người dân sống ven sông cho biết mực nước giảm mạnh khiến nhiều khu vực lòng sông vốn ngập sâu nay trở thành bãi cát rộng giữa dòng. Hiện tượng này gây ảnh hưởng nhất định tới sinh hoạt của các hộ dân vạn chài và người nuôi cá lồng.

Từ tháng 1/2026 đến nay, mực nước sông Hồng đoạn từ cầu Văn Lang (phường Việt Trì) đến cầu Phong Châu (địa bàn xã Phùng Nguyên) liên tục xuống thấp, gây ảnh hưởng lớn đến hoạt động vận tải thủy và khai thác cát, sỏi trên tuyến.

Những ngày trung tuần tháng Ba, tại khu vực cầu Văn Lang, mực nước sông Hồng xuống thấp lộ nhiều bãi đá ngầm và bãi cát dưới lòng sông gây khó khăn cho tàu thuyền khi qua đây.

Theo một số người dân xung quanh và chủ các phương tiện tàu thủy, mực nước sông Hồng hàng năm vẫn xuống thấp nhưng năm nay lại thấp hơn, gây trở ngại cho hoạt động vận tải thủy. Nước sông Hồng xuống thấp lộ rõ nhiều móng trụ cầu Văn Lang. Lực lượng chức năng cắm phao cảnh báo tại các vị trí xuất hiện bãi đá ngầm.

Đã nhiều tháng trôi qua kể từ đợt lũ lớn gần nhất vào cuối tháng 9, đầu tháng 10/2025, đến nay mực nước sông Hồng (sông Thao) đoạn qua địa bàn tỉnh Lào Cai, Phú Thọ đã xuống thấp.

Theo Bản tin Dự báo, cảnh báo thủy văn thời hạn vừa của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, những ngày đầu tháng 3 đến nay, trên sông Thao mực nước tiếp tục biến đổi chậm. Với sông Lô, mực nước sông đoạn qua địa bàn tỉnh Tuyên Quang, Phú Thọ cũng đang ở mức thấp. Theo ghi nhận tại Phú Thọ, khi sông cạn lộ ra vô số các bãi đá ngầm giữa dòng.

Vì sao mực nước sông xuống thấp?

Theo bản tin dự báo Số: HO1T_20260301_1500 của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, trong những tháng đầu năm 2026, tình hình thủy văn trên hệ thống sông Hồng ghi nhận nhiều biến động đáng chú ý. Mực nước trên các sông lớn như sông Đà, sông Hồng, sông Lô hay sông Thao nhìn chung không biến đổi mạnh theo quy luật tự nhiên, mà phụ thuộc rõ rệt vào hoạt động điều tiết của các hồ chứa thủy điện thượng nguồn.

Cụ thể, trong tháng 2/2026, dòng chảy đến các hồ chứa lớn trên hệ thống sông Hồng chủ yếu dao động theo chế độ vận hành của các nhà máy thủy điện tuyến trên. Điều này khiến mực nước trên các sông chính không có biến động đột ngột mà thay đổi chậm, có tính điều tiết rõ rệt.

Trên sông Đà, dòng chảy về hồ Hòa Bình có xu thế giảm dần trong tháng. Đây là yếu tố quan trọng tác động đến nguồn nước hạ lưu, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu sử dụng nước gia tăng vào cuối mùa khô.

Trong khi đó, trên sông Thao, mực nước gần như ít biến động, duy trì trạng thái ổn định nhưng ở mức thấp hơn trung bình nhiều năm. Sông Lô lại ghi nhận xu hướng tăng cục bộ tại một số thời điểm, đặc biệt trong giai đoạn lấy nước phục vụ sản xuất nông nghiệp vụ Đông Xuân.

Đối với sông Hồng đoạn hạ lưu, mực nước tại trạm Hà Nội biến đổi chậm và chịu ảnh hưởng mạnh của thủy triều. Đáng chú ý, trong thời gian từ cuối tháng 1 đến đầu tháng 2/2026, mực nước có xu hướng tăng do các hồ chứa tăng cường phát điện nhằm phục vụ lấy nước gieo cấy lúa.

Một trong những nguyên nhân chính khiến mực nước sông Đà có thời điểm xuống thấp là do dòng chảy đến hồ Hòa Bình giảm dần theo điều tiết của các thủy điện tuyến trên.

Thực tế, trong hệ thống sông Hồng, sông Đà đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bổ sung nguồn nước. Tuy nhiên, dòng chảy trên sông này không hoàn toàn phụ thuộc vào lượng mưa tự nhiên mà bị chi phối lớn bởi hoạt động vận hành của chuỗi hồ chứa phía thượng nguồn.

Khi các nhà máy thủy điện giảm xả nước hoặc điều chỉnh chế độ phát điện, lượng nước đổ về hồ Hòa Bình giảm theo, kéo theo sự suy giảm dòng chảy ở hạ lưu. Điều này lý giải vì sao dù tổng thể dòng chảy tháng 2 có thời điểm cao hơn trung bình nhiều năm, nhưng xu thế chung vẫn là giảm dần.

Bước sang tháng 3/2026, dự báo cho thấy dòng chảy trên sông Đà tiếp tục chịu ảnh hưởng của điều tiết thủy điện, dù trung bình tháng vẫn có thể cao hơn so với nhiều năm. Tuy nhiên, sự phụ thuộc này khiến mực nước không ổn định theo quy luật tự nhiên, mà biến đổi theo nhu cầu vận hành hệ thống điện.

Khác với sông Đà, mực nước sông Hồng – đặc biệt tại khu vực hạ lưu như Hà Nội – chịu tác động tổng hợp của nhiều yếu tố. Trước hết là ảnh hưởng từ điều tiết của các hồ chứa thượng nguồn. Việc tăng hoặc giảm xả nước phục vụ phát điện hoặc cấp nước nông nghiệp có thể làm mực nước thay đổi rõ rệt trong thời gian ngắn.

Bên cạnh đó, chế độ thủy triều cũng là yếu tố quan trọng chi phối mực nước sông Hồng ở khu vực hạ lưu. Sự lên xuống của thủy triều khiến mực nước dao động theo chu kỳ ngày, làm cho diễn biến mực nước trở nên phức tạp hơn.

Ngoài ra, trong những thời kỳ không có nhu cầu xả nước lớn, đặc biệt sau các đợt lấy nước phục vụ gieo cấy, mực nước sông Hồng có xu hướng giảm và duy trì ở mức thấp. Điều này phản ánh rõ tính chất phụ thuộc vào điều hành liên hồ chứa hơn là diễn biến tự nhiên của dòng chảy.

Dự báo trong tháng 3/2026, mực nước sông Hồng tại Hà Nội tiếp tục biến đổi chậm, vẫn chịu ảnh hưởng của thủy triều và điều tiết thủy điện. Dù dòng chảy trung bình có thể cao hơn trung bình nhiều năm, nhưng mực nước thực tế vẫn có thể thấp trong nhiều thời điểm do phân phối dòng chảy không đều.

Việc mực nước sông phụ thuộc lớn vào điều tiết hồ chứa đặt ra những thách thức nhất định trong quản lý nguồn nước. Trong điều kiện không có các đợt xả nước bổ sung, mực nước tại hạ lưu – đặc biệt là sông Hồng – có thể xuống thấp, ảnh hưởng đến cấp nước sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp và giao thông thủy.

Do đó, việc theo dõi sát diễn biến dòng chảy, kết hợp điều hành hợp lý các hồ chứa là yếu tố then chốt để đảm bảo an ninh nguồn nước, nhất là trong giai đoạn cao điểm sản xuất vụ Đông Xuân.

THEO SUCKHOEDOISONG