Dùng nước thải nuôi lợn để tưới rau, phát hiện rau ăn sống nhiễm khuẩn Salmonella, nitrat, kim loại nặng đều vượt

Nghiên cứu được tiến hành ở 12 hộ chăn nuôi lợn ở huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam (cũ), nay là tỉnh Ninh Bình. Các mẫu thu thập bao gồm 12 mẫu nước thải sau xử lý biogas, 12 mẫu rau ăn sống được tưới bằng nước thải sau biogas (xà lách, rau mùi, húng và hành hoa) để phân lập vi khuẩn Salmonella và nitrate, cadium, chì, asen. Kết quả nghiên cứu cho thấy, 58,3% và 16,7% mẫu nước thải sau xử lý biogas và mẫu rau ăn sống nhiễm khuẩn Salmonella.

Nghiên cứu trên được các nhà khoa học của Viện Chăn nuôi và Thú y Việt Nam và Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội) công bố tại Hội nghị Khoa học, Công nghệ Chăn nuôi và Thú y toàn quốc lần thứ nhất, vừa được tổ chức cuối tuần vừa qua.

Theo PGS.TS Lưu Quỳnh Hương, Trung tâm Nghiên cứu và Chuyển giao công nghệ thú y (Viện Chăn nuôi và Thú y Việt Nam) - thành viên nhóm tác giả thực hiện nghiên cứu cho hay, trong những năm vừa qua chăn nuôi lợn ở Việt Nam đã phát triển với tốc độ cao và chuyển dần sang chăn nuôi trang trại theo chuỗi, an toàn sinh học, an toàn dịch bệnh và ứng dụng các công nghệ tiên tiến.

Thời điểm cuối năm 2023, tổng số lợn ước tính là 26.342, tăng 4,2% so với cùng kì năm 2022. Các loại chất thải trong quá trình chăn nuôi sẽ gây ảnh hưởng đến môi trường, đến nguồn nước và bầu không khí xung quanh khu vực chăn nuôi, do vậy cần phải có các biện pháp để xử lý lượng chất thải này một cách thích hợp.

Hệ thống xử lý biogas được coi như là một biện pháp phù hợp để xử lý khi những nghiên cứu đã chỉ ra rằng hàm lượng BOD5 và COD đều giảm từ 70 – 80%, nồng độ kim loại giảm và nằm trong giới hạn cho phép.

Các nghiên cứu khác cũng chỉ ra rằng nước sau khi được xử lý biogas có chứa một hàm lượng đạm lớn và tăng tương ứng với hàm lượng CO2 trong đất, có thể dùng nước sau xử lý biogas để tưới các loại cây trồng trong các hộ chăn nuôi vườn ao chuồng kết hợp.

Nhưng một thực trạng xảy ra với số lượng lợn nuôi ngày càng tăng nhưng số lượng và thể tích hầm biogas không được tăng, nên dẫn đến lượng chất thải tạo ra từ chăn nuôi không được xử lý hết, làm cho vi sinh vật trong chất thải không được tiêu diệt hoàn toàn, hàm lượng nitrate cùng kim loại nặng cũng có thể vượt quá ngưỡng cho phép.

Tỉnh Hà Nam (cũ) nay là tỉnh Ninh Bình là một trong những địa phương ở miền Bắc có tổng đàn chăn nuôi, nhất chăn nuôi lợn rất lớn. Ảnh: Bình Minh

Theo nghiên cứu của một số nhà khoa học thì vi khuẩn Salmonella vẫn có thể tồn tại trong nước thải sau xử lý biogas, khi chúng ta dùng nước thải sau biogas có chứa vi khuẩn Salmonella để tưới cho rau sống rất có thể một số ít chúng sẽ còn tồn đọng lại trên rau. Một số loại rau ăn sống phổ biến (salad, rau mùi, húng, hành hoa) nếu có chứa vi khuẩn Salmonella sẽ là nguồn gây ngộ độc thực phẩm cho con người.

PGS.TS Lưu Quỳnh Hương cho biết, tỉnh Hà Nam trước đây (nay là tỉnh Ninh Bình) có quy mô chăn nuôi nói chung và chăn nuôi lợn nói riêng rất phát triển.

Bên cạnh đó các hộ chăn nuôi ở Hà Nam đang xây dựng chuỗi liên kết trong sản xuất và tiêu dùng sản phẩm chăn nuôi an toàn.

Tuy nhiên, theo phản ánh của người dân tại huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam thì vẫn có một số trang trại chăn nuôi lợn, vịt của các hộ gia đình có nước thải được xả thải trực tiếp ra môi trường khiến cuộc sống của người dân vô cùng khổ cực.

Trước thực trạng trên, từ tháng 1/2024 - 4/2024, PGS.TS Lưu Quỳnh Hương đã cùng một số nhà khoa học của Khoa Môi trường (Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội) tiến hành nghiên cứu xác định tỷ lệ nhiễm Salmonella và một số chỉ tiêu hóa học trên rau ăn sống được tưới bằng nước thải sau xử lý biogas tại các hộ chăn nuôi lợn tại huyện Duy Tiên, Hà Nam.

Theo PGS.TS Lưu Quỳnh Hương, mẫu được phân lập vi khuẩn Salmonella tại Phòng thí nghiệm Tổng hợp và Bảo tồn quỹ gen, Viện Thú y (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn).

Hàm lượng nitrat được đánh giá tại phòng Bộ môn Môi trường đất (Trường Khoa học tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội), các chỉ tiêu kim loại nặng được phân tích tại Khoa Hóa học, Đại học Quốc gia Hà Nội.

Các nhà khoa học đã lấy 12 mẫu nước thải sau xử lý biogas được đựng trong chai thủy tinh vô trùng, dung tích 1000 ml.

Mẫu nước được thu thập theo TCVN 5994:1995 (ISO 5667/4: 1987). 12 mẫu rau ăn sống đựng trong các túi vô trùng, trọng lượng khoảng 300 g. Mẫu rau được thu thập theo TCVN 9016:2011.

Các mẫu rau và nước được đựng trong thùng bảo quản vô trùng có đá khô và vận chuyển mẫu về Phòng thí nghiệm Tổng hợp và Bảo tồn quỹ gen (Viện Thú y) để phân tích chỉ tiêu vi khuẩn Salmonella ngay trong ngày. Các phần mẫu còn lại được bảo quản trong tủ mát (mẫu nước) và sấy khô (mẫu rau) để chuyển đến các phòng thí nghiệm khác để đánh giá chỉ tiêu nitrat và kim loại nặng.

Đồng thời, các nhà khoa học đã phân lập vi khuẩn Salmonella; đo hàm lượng nitrat trong nước và đo hàm lượng nitrat trong rau.

Kết quả cho thấy, có 7/12 (58,3%) mẫu nước thải sau xử lý biogas và 2/12 (16,7%) mẫu rau ăn sống tưới bằng nước thải sau xử lý biogas ô nhiễm với vi khuẩn Salmonella.

Đồng thời, hàm lượng nitrat trong nước dao động từ 32 -233 (mg/L), trong rau là 224 - 749 (mg/kg).

Có 6/12 mẫu nước thải sau biogas đã vượt quá chỉ về giới hạn hàm lượng nitrat trong nước thải theo QCVN 14:2008/BTNMT và có 2/12 mẫu rau có hàm lượng nitrat vượt quá hàm lượng giới hạn của FAO. Có 12/12 mẫu nước thải sau xử lý biogas vượt quá chỉ tiêu cho phép theo QCVN 40:2011/BTNMT về hàm lượng asen.

Bên cạnh đó, 12/12 mẫu rau lại vượt hàm lượng giới hạn theo QCVN 8- 2:2011/BYT, có mẫu cao gấp 3 lần so với hàm lượng cho phép. Kết quả nghiên cứu chỉ ra việc sử dụng rau ăn sống ô nhiễm với vi khuẩn, nitrat và kim loại nặng là những mối nguy cơ cao đối với sức khoẻ của người tiêu dùng.

Theo trung tâm kiểm soát và ngăn ngừa bệnh (CDC), Mỹ, triệu chứng do Salmonella gây ra trên người gồm tiêu chảy (có thể tiêu chảy lẫn máu), sốt, các đau quặn bụng, một vài người có thể có cảm giác buồn nôn, nôn hoặc đau đầu. Các hàm lượng hóa học vượt chỉ tiêu cho phép cũng là một trong những nguyên nhân để gây các bệnh lý nguy hiểm cho con người. Hàm lượng nitrate vượt quá cũng có thể gây ra bệnh da xanh ở trẻ nhỏ, chuyển đổi thành nitrite và cuối cùng chuyển hóa thành nitrosamin một loại chất gây ung thư.

THEO DANVIET